Projekt NonHazCity

logo nhc
Całkowity budżet 3,5mln EUR
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego 2,8 mln EUR
BSR INTERREG Program 2014-2020
Okres realizacji Projektu 2016 – 2019 (projekt zakończony)
strona projektu

18 instytucji partnerskich z Regionu Morza Bałtyckiego:
Miasto Sztokholm (Szwecja - lider projektu), Miasto Västerås (Szwecja), Szwedzki Uniwersytet Nauk Rolniczych (Szwecja), Uniwersytet Nauk Stosowanych w Turku (Finlandia), Miasto Pärnu (Estonia), Przedsiębiorstwo Wodociągowe w Pärnu (Estonia), Bałtyckie Forum Środowiskowe (Estonia), Miasto Ryga (Łotwa), Bałtyckie Forum Środowiskowe (Łotwa), Bałtyckie Forum Środowiskowe (Litwa), Regionalny Wydział Środowiska w Kłajpedzie (Litwa), Gmina Kaunas (Litwa), Gmina Šilalė  (Litwa), Instytut Nauk Stosowanych (Niemcy),    Bałtyckie Forum Środowiskowe (Niemcy)

Instytucje miejskie wspierające: z Turku (Finlandia), Hamburga i Lubeki (Niemcy)
Gdańsk: GIWK Sp. z o.o., Urząd Miejski, Uniwersytet Gdański

NonHazCity - innowacyjne rozwiązania w celu zminimalizowania emisji substancji niebezpiecznych z terenów zurbanizowanych do Morza Bałtyckiego.

NonHazCity to projekt edukacyjny, którego celem jest zmiana zachowań konsumenckich dla poprawy stanu środowiska naturalnego.

W ramach projektu 18 instytucji partnerskich z Regionu Morza Bałtyckiego dąży do:

  • zredukowania emisji substancji do Morza Bałtyckiego pochodzących ze źródeł rozproszonych o małej skali,
  • zwiększenia świadomości na temat zagrożeń,
  • wdrożenia działań pilotażowych w instytucjach miejskich, małych i średnich przedsiębiorstwach oraz gospodarstwach domowych.

W Gdańsku przy projekcie współpracują 3 instytucje: GIWK Sp. z o.o, Urzędu Miejskiego w Gdańsku oraz Uniwersytetu Gdańskiego.

Czym jest substancja niebezpieczna?

Zrozumienie celu projektu wymaga zdefiniowania pojęcia „substancja niebezpieczna”.
Substancja może być uznana za niebezpieczną, jeśli posiada właściwości mające negatywny wpływ na ludzi bądź środowisko, np. jest:

  • persystentna (tzn. trwała, a tym samym pozostająca długo w obiegu),
  • ma właściwości bioakumulacyjne, czyli zdolność do kumulowania się w tkankach organizmów,
  • jest toksyczna,
  • może zakłócać pracę układu hormonalnego,
  • jest drażniąca,
  • powoduje alergie.

Substancje niebezpieczne występują powszechnie w różnych artykułach i materiałach używanych w życiu codziennym, np. jako składniki detergentów, farb, lakierów, kosmetyków czy w postaci różnych związków obecnych w elementach wyposażenia domu i materiałach wykorzystywanych w budownictwie.

Osoby korzystające z produktów zawierających takie substancje mają wpływ na ich emisję do środowiska. W praktyce oznacza to, że każda z tych osób staje się małej skali źródłem emisji zanieczyszczeń.

Pilotaż w gdańskich domach

Miasto na detoksie to kampania prowadzona przez GIWK w ramach międzynarodowego projektu NonhazCity. Jednym z elementów kampanii było pilotażowe badanie, którym objęto 9 rodzin zamieszkujących teren Gdańska. Wśród uczestników badania przeważały rodziny 3- i 4-osobowe. Najstarsi, dorośli uczestnicy pilotażu mieli ponad pięćdziesiąt lat (54 i 52), najmłodsi – 32 lata. Dzieci były w wieku od niespełna roku do 18 lat. Badaniem objęto łącznie 26 osób z 29 biorących udział w pilotażu, jednak, do dalszych analiz statystycznych włączono wyniki dla 23 osób (7 rodzin), u których udało się pobrać próbki na początku projektu i po jego zakończeniu.

Celem projektu pilotażowego była próba wyeliminowania substancji niebezpiecznych z najbliższego otoczenia rodzin biorących w nim udział poprzez stosowanie bardziej ekologicznych zamienników bądź zastąpienie szkodliwej chemii samodzielnie przygotowanymi produktami. Pilotaż realizowany był przez okres 6 miesięcy.

Wyniki badania pilotażowego
W ramach badania wykonano analizy zawartości wybranych związków endokrynnie czynnych w moczu uczestników oraz kurzu domowym. Próbki kurzu oraz moczu pobrano dwukrotnie. Pierwszy pomiar wykonano na początku projektu w listopadzie 2017 r., drugi w czerwcu 2018 r., po zakończeniu pilotażu. Próbki kurzu pobierane były w pokojach dziennych, w których mieszkańcy deklarowali najdłuższy okres przebywania (salon), a na 3 dni przed pobraniem próbek wybrany obszar nie podlegał sprzątaniu. W czerwcu br. dodatkowo pobrano próbki kurzu z podłogi pod łóżkiem.

Wśród uczestników przeprowadzono ankietę narażenia na substancje endokrynnie czynne wynikającą z warunków domowych (meble, akcesoria, remont) oraz stylu życia (kosmetyki, sprzątanie, gotowanie). Ankieta miała na celu zbadanie zależności pomiędzy różnym wyposażeniem domu, a stężeniem wybranych związków endokrynnie czynnych (ang. endcrine disruptors, ED) w kurzu domowym, a także pomiędzy stylem życia oraz nawykami żywieniowymi, a stężeniem ED w moczu osoby badanej. Kwestionariusz podzielony był na dwie części. Pierwsza część dotyczyła elementów wyposażenia w poszczególnych pokojach np. kuchnia – co jest używane (plastikowe przybory kuchenne, puszki lub plastikowe pudełka do przechowywania bądź podgrzewania żywności), a także jakie techniki kulinarne są stosowane przez osobę przygotowującą posiłki (pieczenie w rękawie, gotowanie produktów sypkich w woreczkach itp.). Druga część dotyczyła zachowań indywidualnych, warunków pracy, częstości stosowania kosmetyków i chemii gospodarczej, a także leczenia chirurgicznego i stomatologicznego czy aktywności fizycznej.

W wyniku ankiety ustalono, że wszystkie domy/mieszkania były remontowane (zmiana podłóg, malowanie, wymiana okien) w okresie nie dłuższym niż 1,5 roku – 2 lata od dnia przeprowadzania badania.

Ankieta pozwoliła na zaobserwowanie następujących zależności:

  1. W kurzu domowym stężenie fenoli (bisfenolu A – BPA, bisfenolu S – BPS, nonylfenolu – NF) było wyższe w domach, w których wykorzystywano więcej plastikowych elementów np. przyborów kuchennych, plastikowych dekoracji i pudełek, a także elektroniki.
  2. Stężenie ftalanów (ftalanu dietylu – DEP, ftalanu diizobutylu – DiBP, ftalanu bis(2-etyloheksylu) było wyższe w gospodarstwach domowych, w których wymieniano podłogi i malowano ściany, a także tam gdzie znajdowały się meble z tzw. sklejki.
  3. Osoby, u których zaobserwowano wyższe stężenie ED częściej stosowały techniki kulinarne związane z plastikowymi torebkami (gotowanie w woreczkach) oraz opakowaniami.
  4. Spożycie żywności puszkowanej, napojów w plastikowych butelkach oraz kontakt z paragonami wiązało się z wyższym stężeniem BPA w moczu osób badanych.

Poniżej do pobrania raport z przeprowadzonych badań opracowanych przez Detoxed Home Sp. z o.o.

W celu zwiększenia świadomości nt. szkodliwych substancji znajdujących się w produktach wykorzystywanych przez nas w życiu codziennym oraz wskazania bezpieczniejszych zamienników, przygotowaliśmy materiały informacyjne. Możesz je swobodnie ściągnąć i wykorzystywać do celów niekomercyjnych. Pamiętaj, że publikacje są objęte prawami autorskimi. Jeśli potrzebujesz ich w formie wydrukowanej, skontaktuj się z nami.

Kampania Miasto na detoksie

Jednym z zadań projektu NonHazCity było bezpośrednie dotarcie do klasycznych konsumentów, zwiększenie ich świadomości na temat substancji niebezpiecznych występujących w produktach znajdujących się w naszym otoczeniu i zachęcenie do ograniczenia korzystania z takich produktów w codziennym życiu. W szerszej perspektywie zmiana postaw konsumenckich ma wpływać na ograniczenie ilości substancji niebezpiecznych wprowadzanych do systemu kanalizacji sanitarnej oraz do cieków wodnych, a docelowo do wód Morza Bałtyckiego. By zrealizować ten cel od marca 2017 roku do … 2019 prowadziliśmy kampanię edukacyjną pod nazwą Miasto na detoksie.

Ambasadorem kampanii została KATARZYNA BOSACKA, dziennikarka telewizyjna i prasowa, autorka kultowych programów "Wiem, co jem" i "Wiem, co kupuję" w telewizji TVN Style.

Pierwszym krokiem, poprzez który zaprosiliśmy mieszkańców do podjęcia wspólnego wyzwania polegającego na zmniejszeniu ilości używanych w codziennym życiu substancji niebezpiecznych (znajdujących się w kosmetykach, środkach czystości, zabawkach, farbach itd.) była dedykowana aplikacja na stronie www.miastonadetoksie.pl. Dzięki niej można wykonać test, określający nasz „typ detoksowy”. Znajomość tego typu ułatwi podejmowanie zdrowych i przyjaznych środowisku wyzwań w przyszłości. Przeprowadziliśmy 6-miesięczne badania pilotażowe wśród gdańskich rodzin, których celem była ocena narażenia i próba ograniczenia substancji niebezpiecznych w gospodarstwach domowych.  Aby pogłębić wiedzę zainteresowanych tematyką internautów prowadzimy profil facebookowy fb/miastonadetoksie, gdzie można znaleźć szereg informacji o tym, w jakich produktach czyhają na nas substancje niebezpieczne i jak je skutecznie zastąpić naturalnymi środkami. W ramach kampanii przeprowadziliśmy w przedszkolach warsztaty dla dzieci z przygotowywania ekologicznych środków czystości.

Dwa lata realizacji kampanii „Miasto na detoksie” i półroczny projekt pilotażowy pozwoliły wyciągnąć pewne wnioski. Wiemy, w których produktach znajdują się substancje niebezpieczne, czym je zastąpić oraz, że zmiana zachowań konsumenckich i domowych nawyków może mieć pozytywny wpływ na nasze zdrowie i pozwala chronić środowisko.  Zachęcamy do zapoznania się z wypracowanym w ramach projektu publikacjami Detoksowy poradnik i Dzieciństwo bez substancji niebezpiecznych. Tu znajdziesz wiele cennych informacji, sprawdzone przepisy na eko-produkty i spostrzeżenia naszych ekspertów.

Dla miasta

Miasta partnerskie w projekcie NonHazCity współpracowały nad opracowaniem indywidualnych "Planów Zarządzania Chemikaliami" - długoterminowych strategii dla ograniczenia emisji substancji niebezpiecznych do środowiska. Przeprowadzone zostały kampanie informacyjne, których celem było uświadomienie małym i średnim przedsiębiorstwom oraz mieszkańcom miast zagrożeń związanych ze stosowaniem produktów i materiałów zawierających substancje niebezpieczne.

Działania realizowane przez poszczególne miasta w ramach projektu NonHazCity:

  • badania próbek wody/ścieków oraz identyfikacja źródeł substancji niebezpiecznych w różnych częściach miasta,
  • określenie łatwych do wdrożenia działań oraz zainicjowane programów pilotażowych ukierunkowanych na redukcję emisji substancji niebezpiecznych,
  • szkolenia dla pracowników instytucji miejskich dotyczące możliwości zastępowania produktów i materiałów zawierających substancje niebezpieczne innymi bardziej przyjaznymi dla środowiska oraz realizacji tzw. zielonych zamówień publicznych.


W ramach projektu została zbadana obecność w ściekach i wodach opadowych związków o działaniu toksycznym na żywe organizmy, wpływających na gospodarkę hormonalną, a także o działaniu kancerogennym (alkilofenole, ftalany, bisfenol A, związki perfluorowane, farmaceutyki oraz metale  ciężkie). Jednym z głównych źródeł tych substancji w środowisku wodnym były środki czyszczące stosowane powszechnie w gospodarstwach domowych, a także zakładach przemysłowych i instytucjach publicznych.

 

Dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)

Zakres działalności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) wykorzystujących produkty zawierające substancje niebezpieczne jest bardzo różnorodny, począwszy od warsztatów i myjni samochodowych na zakładach fryzjerskich i pralniach kończąc. Projekt NonHazCity dążył do zaangażowania jak największej liczby przedsiębiorstw w choćby najprostsze działania, które prowadziły do zmniejszenia ilości wykorzystywanych substancji niebezpiecznych.

Działania ukierunkowane na MŚP obejmowaly:

  • pozyskanie interesariuszy gotowych do współpracy,
  • informowanie o obecności, wpływie na środowisko i statusie prawnym substancji niebezpiecznych znajdujących się w produktach wykorzystywanych przez MŚP,
  • opracowanie przewodnika zawierającego zestaw podstawowych wytycznych dla przedsiębiorstw,
  • organizacja dni edukacyjnych oraz szkoleń w celu dodarcia do jak największej ilości podmiotów,
  • bezpłatne konsultacje, inwentaryzacja stosowanych substancji chemicznych oraz przygotowanie listy produktów alternatywnych dla przedsiębiorstw, które wezmą udział w projekcie,
  • propozycja podpisania dobrowolnych zobowiązań do ograniczania zużycia produktów zawierających substancje niebezpieczne dla przedsiębiorstw.

do góry